Het is chaos in het hoofd van Jan, behalve als hij schildert

BERGEN OP ZOOM – Jan Wessendorp ontving in 1990 de Sakkoprijs, maar is niet zo bekend. Nu eert Synapsz de Bergse schilder in Homm’age à trois in het Markiezenhof.

Jan van de Kasteele 16-11-18, 14:12 Bron: BN DeStem

Jan Wessendorp © Richard de Weert / Synapsz

Verkocht heeft hij amper. Ja, aan een kleine schare mensen. Honderden werken staan er in zijn atelier dat inmiddels te krap is. ,,De kunstwereld kent mij niet. Daar had ik wel werk van moeten maken. Schilderen is een dure ‘hobby.”

Bij het grote publiek onbekend, maar in Bergen op Zoom en de regio zeker een naam. Niet voor niets kreeg hij al in 1990 de Sakkoprijs: Jan Wessendorp. Nu in de schijnwerper vanwege Homm’age à trois, het eerbetoon in Het Markiezenhof van kunstcollectief Synapsz aan Wessendorp, Joop Mijsbergen en Fons Gieles.

78 jaar is Wessendorp inmiddels. Kwetsbaar van gezondheid. Zacht pratend. Bescheiden. Maar wat hij zegt, raakt, heeft inhoud. Precies zoals hij wil zijn. Want alleen leven aan de oppervlakte, in het materiële, dat is niet zoals hij in het leven staat.

Onder het broze uiterlijk borrelt het. Is er onrust. Die pas verdwijnt als hij werkt, als hij creëert. ,,Dan valt alles samen, dan is er harmonie. Daarna is het weer een chaos in mijn hoofd.”


Overleven
Twee jaar was hij toen hij met zijn moeder in een Jappenkamp belandde. In Indonesië. Zes was hij toen hij eruit kwam. In dat kamp was alles gericht op overleven. ,,Ik moest mijn moeder in leven zien te houden.” Alles wat hij als klein ventje maar aan voedsel kon vinden telde. Herinneringen aan die periode zijn vaag. ,,Ik heb alles geblokt.” Zijn vader zat vast in Japan. Overleefde een torpedo die het schip trof waar hij op zat. Dat gekwelde gezin kwam na de oorlog weer samen. In Nederland.

Niet klagen maar dragen. Doorgaan, vooruitkijken. Dat was het credo van de naoorlogse jaren. ,,Het ging voor geen meter. Op de lagere school al bleef ik steeds maar zitten. Mijn vader gaf me bijles. Het was een ramp.” Maar van jongsaf aan begon hij wel te tekenen, schilderen. ,,Dat was mijn redding.”

Terwijl zijn vader wil dat hij kiest voor het vak van straaljagerpiloot, gaat Jan toch naar de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. Want dat is zijn droom. Hij haakt na twee jaar al af. Het onderwijs spreekt hem niet aan. Kunstgeschiedenis? Hij snapt er het belang niet van. Hij wil schilderen! Het is eind jaren zestig. Om zijn vader te pleasen probeert hij toch eventjes piloot te worden. Maar als vegetariër mensen doden, nee daar past hij voor. Zijn ouders betalen nog een opleiding: die van fotograaf. En dat lukt wel.

Avond

Net als voor Joop Mijsbergen en wijlen Fons Gieles krijgt ook kunstenaar Jan Wessendorp van kunstcollectief Synapsz zijn eerbetoon tijdens een avond in de Theaterzaal van het CKB aan de Burgemeester Stulemeijerlaan.

Een avond over hem. Hij is niet fit genoeg om actief deel te nemen. En daarom presenteert Henk Boot de bijeenkomst zonder Wessendorp. Maar hij zit wel in de zaal. Datum: dinsdag 20 november, aanvang 20.00 uur. Kaarten gratis af te halen aan Cultuurbalie/ VVV, Steenbergsestraat 6, Bergen op Zoom.

Synapsz heeft in Het Markiezenhof de tentoonstelling Homm’age à trois, over Mijsbergen, Gieles en Wessendorp, volgens het collectief de grote drie van de stad. De sessies in het CKB maken daar deel van uit.

Onbekend

Jan Wessendorp © Richard de Weert / Synapsz

Wat volgt is een leven van keihard werken. Aan zijn schilderijen en tekeningen. En steeds heeft hij er een baan naast. Zet op Vrederust de creatieve therapie op, geeft les aan St. Joost in Breda. ,,De noodzaak om mijn werk te verkopen was er niet, ik had een inkomen.” En zo bleef hij onbekend bij het grote publiek. Tot op de dag van vandaag.

Pas halverwege zijn leven kwam hij erachter wat hem dreef, wat het was dat in hem spookte. De vier jaar in het kamp drukken een zwaar stempel op zijn leven. ,,Ik was zo druk bezig de berg op te rennen, met mijn leven op te bouwen, dat ik er pas laat achter kwam dat die periode zo bepalend is geweest.” Dat moment kwam toen hij het rustiger aan ging doen. ,,Pas dan merk je wat er speelt.” De slechte relatie met zijn vader, de ruzies. En de geboorte van zijn zusje. ,,Zij kwam tussen mij en mijn moeder, verdreef me van het matje waar ik in het kamp samen met haar op had geslapen. Het heeft ons gezin definitief in tweeën gesplitst.”

Complete kunst

Jan Wessendorp © Richard de Weert / Synapsz

Wessendorp en zijn moeder. En zijn vader die koos voor het zusje, hem niet meer zag staan.,,Toen ik besefte wat het met me heeft gedaan, wilde ik er met mijn vader over praten. Om hem te vergeven. Maar het was te laat. Hij ging dood.”

Wie zijn werk ziet, kijkt in de mens. In al zijn elementen. Wessendorp maakt complete kunst. Groot. Inclusief bijpassende lijst. ,,Kijk”, wijst hij naar een van zijn werken. ,,Dat ben ik. Een klein jongetje.” Erboven dreigend de spookachtige hoofden van vrouwen. ,,Allemaal goedbedoelende vrouwen die zich op me stortten toen ik terugkwam in Nederland. Ze wilden me vertroetelen omdat ik in het kamp had gezeten.”

De goedheid van die vrouwen maakte hem kwaad, ervoer hij als verstikkend. ,,Het is een jeugdtrauma.”